• TH EN
    TH
รูปแบบสัญญาในระบบเกษตรพันธสัญญา (Contract Farming) ที่เหมาะสม ของประเทศไทย กรณีศึกษา : โครงการ XYZ
โครงการวิจัยที่จัดจ้างหน่วยงานภายนอก
  • รูปแบบสัญญาในระบบเกษตรพันธสัญญา (Contract Farming) ที่เหมาะสม ของประเทศไทย กรณีศึกษา :  โครงการ XYZ
  • 1. ความสำคัญของปัญหา

    ปัจจุบันระบบเกษตรแบบพันธสัญญา (Contract Farming) มีความเกี่ยวข้องกับเกษตรกรไทยเพิ่มขึ้น โดยมีเกษตรกรที่เกี่ยวข้องกับระบบเกษตรพันธสัญญาอยู่ไม่ต่ำกว่า 3 แสนราย (การปฏิรูประบบเกษตรพันธสัญญา,สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร,2558) เนื่องจากเกษตรกรส่วนใหญ่มีภาวะความเสี่ยงจากปัญหาภาระหนี้สิ้นที่เกิดการขาดทุนซ้ำซากจากการทำเกษตรแบบเดิม และปัญหาขาดความรู้ ขาดปัจจัยลงทุน และขาดช่องทางการจำหน่ายผลผลิตทางการเกษตร ในขณะที่สภาพอากาศที่มีความแปรปรวนเปลี่ยนตลอดเวลาและมีความรุนแรงมากขึ้น จะเห็นได้จากเมื่อเกิดภาวะภัยแล้งหรือฝนทิ้งช่วงก็จะแล้งติดต่อกันเป็นเวลานาน หรือเมื่อเกิดฝนตกจะทำให้เกิดน้ำท่วมฉับพลันหรือน้ำป่าไหลหลาก สร้างความเสียหายแก่ผลผลิตทางการเกษตร ทำให้เกษตรกรขายผลผลิตไม่ได้หรือขายได้ราคาต่ำกว่าเดิม ซึ่งนำไปสู่การขาดรายได้ของเกษตรกร จากปัจจัยดังกล่าวเป็นปัจจัยที่ไม่อาจควบคุมได้ทำให้เกษตรกรต้องหันมาพึ่งพิงระบบเกษตรแบบพันธสัญญามากขึ้น เพื่อแสวงหาความอยู่รอด

  • ระบบเกษตรพันธสัญญาเป็นหนึ่งในกลไกที่สามารถช่วยลดความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจโดยการนำเกษตรกรรายย่อยเข้าสู่ระบบการผลิตที่มีประสิทธิภาพและสร้างความมั่นคงทางด้านรายได้ อย่างไรก็ตาม โครงสร้างในระบบเกษตรพันธสัญญาในปัจจุบันยังขาดความสมดุลและไม่เป็นธรรม โดยขาดกลไกในการถ่วงดุลทั้งองค์กรภาครัฐและด้านกฎหมายรองรับการทำสัญญาในระบบเกษตรพันธสัญญา ทำให้เกิด พฤติกรรมเอารัดเอาเปรียบจากการทำสัญญาที่ไม่เป็นธรรมในแบบสัญญาสำเร็จรูปซึ่งบริษัทเอกชนมีอำนาจในการกำหนดเงื่อนไขล่วงหน้าแต่เพียงฝ่ายเดียว โดยบริษัทควบคุมการผลิตตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ในขณะที่เกษตรกรมิได้รับรู้หรือเข้าใจในข้อกำหนด และเงื่อนไขทั้งหมดของสัญญาที่ออกโดยบริษัท จึงเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้เกษตรกรตกอยู่ในภาวะเสียเปรียบโดยไม่สามารถเรียกร้องค่าเสียหายที่เกิดขึ้นได้ จากปัญหาดังกล่าวในสัญญาที่ทำระหว่างบริษัทกับเกษตรกร พบว่า บริษัทจะผลักภาระความเสี่ยงไปให้แก่เกษตรกรหลายรูปแบบ โดยเฉพาะการกำหนดให้เกษตรกรต้องแบกรับความเสี่ยงทั้งหมดที่เกิดขึ้นจากภัยพิบัติ หรือปัจจัยที่ไม่อาจควบคุมได้ อาทิ น้ำท่วม ภัยแล้ง โรคระบาด ไฟฟ้าดับ และน้ำหยุดไหล นอกจากนี้ เกษตรกรยังต้องแบกรับความเสี่ยงในด้านภาระค่าใช้จ่ายของดอกเบี้ยเงินกู้ที่สูงขึ้นจากการผิดนัดชำระหนี้จากแหล่งเงินกู้ อันเนื่องมาจากความไม่เป็นธรรมของระบบเกษตรพันธสัญญา ส่งผลให้เกษตรกรจำนวนมากมีหนี้สินในระดับที่สูงและเกิดภาวะความเสี่ยงในการก่อหนี้สินอย่างต่อเนื่องในอนาคต รวมทั้งส่งผลให้เกษตรกรจำนวนมากประสบภาวะขาดทุนจากการพึ่งพิงระบบเกษตรพันธสัญญา (สำนักงานกองทุนสนับสนุนงานวิจัย,สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร,2557) จากปัญหาดังกล่าว หากยังไม่ได้รับการแก้ไขหรือมีมาตรการความช่วยเหลือให้แก่เกษตรกรที่เข้าร่วมระบบเกษตรพันธสัญญา คาดว่าเกษตรกรอาจขายที่ดินทำกินของตนเอง ส่งผลให้เกษตรกรไม่สามารถหลุดพ้นจากปัญหาความเอารัดเอาเปรียบของนายทุนได้และยิ่งทำให้เกษตรกรอยู่ในห้วงวัฏจักรความยากจน ดังนั้น การแก้ไขปัญหาเรื่องสัญญาในระบบเกษตรพันธสัญญาที่ไม่เป็นธรรม และความไม่เท่าเทียมในการแบกรับความเสี่ยงระหว่างบริษัทและเกษตรกรที่เข้าร่วมในโครงการเกษตรพันธสัญญา จึงเป็นปัญหาสำคัญที่ทุกภาคส่วนควรจะเข้ามาให้การช่วยเหลือเนื่องจากเกษตรกรเป็นรากฐานที่สำคัญของประเทศ ธนาคารเพื่อการเกษตรกรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) ตระหนักถึงความสำคัญในการป้องกันและช่วยเหลือเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการเกษตรพันธสัญญา เพราะเกษตรกรต้องแบกรับความเสี่ยงทั้งหมดหากเกิดวิกฤตในอนาคต ซึ่งหากยังไม่มีมาตรการและแนวทางการช่วยเหลือดังกล่าว จะส่งผลให้เกษตรกรต้องแบกรับความเสี่ยง และแบกรับภาระค่าใช้จ่ายของดอกเบี้ยเงินกู้ที่สูงขึ้นจากการผิดนัดชำระหนี้จากแหล่งเงินกู้ด้วย อาจส่งผลกระทบต่อการชำระหนี้ให้แก่ ธ.ก.ส. ซึ่งจะเป็นความเสี่ยงด้านเครดิตของ ธ.ก.ส. อย่างไม่อาจหลีกเลี่ยง

  • อย่างไรก็ตาม ธ.ก.ส. มีโครงการให้สินเชื่อปรับเปลี่ยนการผลิต หรือโครงการ XYZ เพื่อปรับโครงสร้างการผลิตภาคการเกษตรให้มีศักยภาพสนับสนุนนโยบายรัฐบาลโดยเป็นโครงการนำร่อง 26 จังหวัดในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา และแม่น้ำแม่กลอง ซึ่งโครงการ XYZ จะมีรูปแบบในการดำเนินงานโดยมีชุมชนเป็นศูนย์รวมและมีการบริหารความเสี่ยงโดยใช้รูปแบบเกษตรพันธสัญญา (Contract Farming) ระหว่างชุมชนกับผู้รับซื้อผลผลิต เพื่อให้เกษตรกรไม่ต้องรับความเสี่ยงจากการผลิต และการตลาด รวมทั้งเกษตรกรไม่ต้องขายที่ดินทำกินของตนเอง โดยยึดหลักการดำเนินการในรูปแบบของการแบ่งปันผลประโยชน์ระหว่างภาครัฐและชุมชนภายใต้กรอบแนวคิด “ประชารัฐเพื่อเศรษฐกิจฐานรากมั่นคงและชุมชนเข้มแข็ง” ทั้งนี้ เกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการจะมีรายได้จากสมการ ดังนี้ รายได้ = (X Y Z) โดยที่ X คือ รายได้จากค่าเช่าที่ดินเพื่อการผลิต Y คือ รายได้จากค่าจ้างแรงงานการผลิต และ Z คือ เงินปันส่วนให้แก่สมาชิกตามโครงการหลังจากหักค่าใช้จ่ายของชุมชน แต่ที่ผ่านมาโครงการดังกล่าวมีเกษตรกรเข้าร่วมโครงการน้อยมาก ดังนั้น เพื่อเป็นการสร้างชุมชนเข้มแข็งในรูปแบบบริษัทชุมชน และการสร้างความเป็นธรรมในรูปแบบสัญญาในระบบเกษตรพันธสัญญา หรือการทำสัญญาซื้อขายผลผลิตล่วงหน้า ระหว่างชุมชนกับผู้รับซื้อผลผลิตจากบริษัท ซึ่งโครงการ XYZ ยังไม่มีรูปแบบการบริหารการจัดการสัญญาในระบบเกษตรพันธสัญญาที่เหมาะสมเพื่อให้เกษตรกรทำสัญญากับบริษัทชุมชน และบริษัทชุมชนทำสัญญากับบริษัทเอกชน ดังนั้น ธ.ก.ส. จึงศึกษาวิจัยเรื่อง รูปแบบสัญญาในระบบเกษตรพันธสัญญาที่เหมาะสมของประเทศไทย กรณีศึกษา โครงการ XYZ เพื่อค้นหารูปแบบสัญญาในระบบเกษตรพันธสัญญาที่เหมาะสมและเป็นธรรม และแนวทางการกำกับและบริหารสัญญาในระบบเกษตรพันธสัญญาระหว่างบริษัทเอกชนกับบริษัทชุมชน และเกษตรกรที่เข้าร่วมในโครงการ XYZ ซึ่งเป็นภูมิคุ้มกันและช่วยเหลือให้แก่เกษตรกรในชุมชนที่เข้าร่วมระบบเกษตรพันธสัญญา รวมทั้งเป็นแนวทางการบริหารจัดการโครงการ XYZ ของธ.ก.ส. ให้มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลต่อไป

  • 2. วัตถุประสงค์ของการวิจัย

    2.1 เพื่อศึกษารูปแบบสัญญาในระบบเกษตรพันธสัญญาทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ

    2.2 เพื่อค้นหารูปแบบสัญญาในระบบเกษตรพันธสัญญาที่เหมาะสมและเป็นธรรมระหว่างเกษตรกรกับบริษัทชุมชนในโครงการXYZ

    2.3 เพื่อค้นหารูปแบบสัญญาในระบบเกษตรพันธสัญญาที่เหมาะสมและเป็นธรรมระหว่างบริษัทชุมชนกับบริษัทเอกชนในโครงการ XYZ

    2.4 เพื่อกำหนดแนวทางกำกับและบริหารสัญญาในระบบเกษตรพันธสัญญาที่เหมาะสมและเป็นธรรมให้กับเกษตรกร บริษัทชุมชน และบริษัทเอกชนในโครงการ XYZ

  • 3. ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ

    จะได้รูปแบบสัญญาในระบบเกษตรพันธสัญญาที่เหมาะสมและเป็นธรรม และแนวทางกำกับและบริหารสัญญาในโครงการ XYZ เพื่อนำมากำหนดมาตรการและแนวทางการช่วยเหลือเกษตรกรที่เข้าร่วมในระบบเกษตรกรพันธสัญญาหากเกิดวิกฤตในอนาคต ซึ่งจะเป็นภูมิคุ้มกันและช่วยเหลือให้แก่เกษตรกรในชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากระบบเกษตรพันธสัญญาในโครงการXYZ และจะเป็นการลดความเสี่ยงด้านเครดิตให้แก่เกษตรกร และธนาคารต่อไป

ยืนยันคำสั่ง?
คุณต้องการดำเนินการต่อไปหรือไม่?
Message
Error 1054: Unknown column \'innovation_grp_idx\' in \'field list\'