ความสัมพันธ์อาเซียน-ออสเตรเลีย

ASEAN : Association of Southeast Asian Nations

ออสเตรเลียเป็นประเทศแรกที่ได้สถาปนาความสัมพันธ์ประเทศคู่เจรจากับอาเซียนในปี 2517(ค.ศ. 1974) และดำเนินความสัมพันธ์กันอย่างราบรื่น มีการปรับเปลี่ยนลำดับความสำคัญ ของความร่วมมือในสาขาต่าง ๆ ไปตามพัฒนาการทางเศรษฐกิจและความจำเป็นอื่น ๆ เพื่อตอบสนองความต้องการของทั้งสองฝ่าย ปัจจุบัน ความสัมพันธ์อาเซียน-ออสเตรเลียครอบคลุมความร่วมมือ ด้านการเมืองและความมั่นคง เศรษฐกิจ และสังคมและวัฒนธรรม และเมื่อเดือนตุลาคม 2554 ออสเตรเลียและอาเซียนได้จัดตั้ง ASEAN-Australia Joint Cooperation Committee (JCC) เพื่อให้กลไกการดำเนินความร่วมมือเป็นระบบและรูปธรรมมากขึ้น โดยมีฟิลิปปินส์เป็นประเทศผู้ประสานงานระหว่างกรกฎาคม 2555 – กรกฎาคม 2558

ความร่วมมือด้านการเมืองและความมั่นคง

ออสเตรเลียได้ภาคยานุวัติสนธิสัญญาไมตรีและความร่วมมือในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เมื่อเดือนธันวาคม 2548 และได้ร่วมรับรองเอกสารแผนงานโครงการในการปฏิบัติตามปฏิญญาร่วมอาเซียน - ออสเตรเลียเพื่อต่อต้านการก่อการร้ายสากล (ASEAN-Australia Joint Declaration for Cooperation to Combat International Terrorism) นอกจากนี้ ออสเตรเลียเป็นสมาชิก ASEAN Regional Forum (ARF) และ ASEAN Defense Ministers Meeting (ADMM) Plus โดยสำหรับ ADMM Plus ออสเตรเลียเป็นประธานร่วม (co-chair) ใน Experts’ Working Group on Maritime Security ระหว่างปี 2555-2556 ทั้งนี้ ออสเตรเลียให้ความสำคัญ กับสถานการณ์ทางการเมือง และความมั่นคงในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นอันดับต้น ๆ โดยเฉพาะเรื่องการก่อการร้าย อาชญากรรมข้ามชาติ การค้ามนุษย์ และยาเสพติด เนื่องจากมีผลกระทบต่อเสถียรภาพ และความมั่นคงโดยตรงของออสเตรเลีย

ความร่วมมือด้านสังคมและวัฒนธรรม

ในด้านการศึกษา ออสเตรเลียและอาเซียนมีความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยในเครือข่าย ASEAN University Network (AUN) และ Universities Australia โดยในปี 2554 มีการแลกเปลี่ยนนักศึกษาภายใต้ International Student Exchange Program ระหว่างอาเซียนและออสเตรเลีย จากออสเตรเลียสู่ประเทศสมาชิกอาเซียน 239 คนและจากประเทศสมาชิกอาเซียนสู่ออสเตรเลีย 61 คน

ด้านจัดการภัยพิบัติ ออสเตรเลียประกาศให้การสนับสนุนการดำเนินการ ASEAN Agreement on Disaster Management and Emergency Response (AADMER) และ ASEAN Coordinating Center for Humanitarian Assistance on Disaster Management (AHA Center) เป็นเงินจำนวน 2 ล้าน ดอลลาร์ออสเตรเลีย

นอกจากนี้ ในกรอบความร่วมมือด้านการบริหารจัดการภัยพิบัติภายใต้ EAS ออสเตรเลีย มีการเสนอให้มีการขยายขอบเขตความร่วมมือภายใต้ ASEAN Committee on Disaster Management (ACDM Plus) ให้ครอบคลุมถึงประเทศในกลุ่ม EAS ด้วย ซึ่ ไทยในฐานะประธาน ACDM ได้เสนอให้ตั้ง Working Group เพื่อพิจารณาความเชื่อมโยงระหว่าง ASEAN Agreement on Disaster Management and Emergency Response (AADMER) Work Program และ EAS Work Plan on Disaster Management โดยมี ออสเตรเลีย ร่วมเป็นคณะทำงานด้วย

ความร่วมมือด้านเศรษฐกิจ

รัฐมนตรีเศรษฐกิจอาเซียน ออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ได้ร่วมลงนามความตกลง ASEAN Australia - New Zealand Free Trade Area (AANZFTA) เมื่อวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2552 ในช่วงการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 14 ณ อ. ชะอำ จ. เพชรบุรี โดยความตกลง AANZFTA มีผลบังคับใช้สำหรับไทยตั้งแต่วันที่ 12 มีนาคม 2553

ออสเตรเลียเป็นคู่ค้าอันดับ 7 ของอาเซียน ในปี 2554 การค้าสินค้าระหว่างอาเซียนกับออสเตรเลีย มีมูลค่ารวม 70,789.20 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพิ่มขึ้นร้อยละ 23.02 จากปี 2553 โดยอาเซียนได้ดุลการค้าออสเตรเลียเป็นมูลค่า 15,387.62 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (อาเซียนส่งสินค้าไปยังออสเตรเลียเป็นมูลค่า 43,088.41 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และออสเตรเลียส่งสินค้าไปยังอาเซียนเป็นมูลค่า 27,700.79 ล้านดอลลาร์สหรัฐ)

อาเซียนและออสเตรเลียมีความร่วมมือภายใต้ AANZFTA Economic Cooperation Support Program (AANZFTA-ECSP) โดยมีกิจกรรมสำคัญในด้านการบริการและการลงทุน ทรัพย์สินทางปัญญา พิธีการศุลกากร ตลอดจนความปลอดภัยด้านอาหาร โดย AANZFTA-ECSP มีเป้าหมายเพื่อลดช่องว่างการพัฒนาระหว่างประเทศสมาชิกอาเซียน ซึ่งจะช่วยสนับสนุนการรวมตัวเป็นประชาคมอาเซียนในปี 2558 นอกจากนี้ อาเซียนและออสเตรเลียมีความร่วมมือภายใต้ ASEAN-Australia Development Cooperation Program (AADCP) ซึ่งในขณะนี้อยู่ในระยะที่ 2 (Phase II) ระหว่างปี 2551-2556 AADCP II ดำเนินโครงการเพื่อสนับสนุนการรวมตัวทางเศรษฐกิจ เพิ่มศักยภาพของลำนักเลขาธิการอาเซียน และโครงการต่าง ๆ ภายใต้ ASEAN Economic Community (AEC) Blueprint

บทบาทของไทย

ในช่วงที่ไทยเป็นประเทศผู้ประสานงานความสัมพันธ์อาเซียน-ออสเตรเลียระหว่างปี 2549-2552 ไทยได้สนับสนุนและผลักดันให้อาเซียนและออสเตรเลียร่วมลงนามเอกสารสำคัญ 3 ฉบับที่ช่วยเสริมสร้างความร่วมมือด้านการเมืองความมั่นคง เศรษฐกิจ และการพัฒนาให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น ได้แก่

  1. Joint Declaration on ASEAN-Australia Comprehensive Partnership
  2. ASEAN-Australia-New Zealand Free Trade Area (AANZFTA)
  3. MOU on ASEAN-Australia Development Cooperation Program Phase II

สถานะล่าสุด

เมื่อวันที่ 11 กรกฎาคม 2555 กัมพูชาได้เป็นเจ้าภาพจัดการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนกับออสเตรเลีย (PMC+1 with Australia) โดยมีนาย K Shanmugam รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศสิงคโปร์ ในฐานะประเทศผู้ประสานงานความสัมพันธ์อาเซียน - ออสเตรเลีย และนาย Bob Carr รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศออสเตรเลียเป็นประธานร่วมในการประชุม

ที่ประชุมแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นเกี่ยวกับความสัมพันธ์และความร่วมมืออาเซียน - ออสเตรเลีย ในเรื่องการรวมตัวทางเศรษฐกิจ การสร้างประชาคมอาเซียน ความตกลงการค้าเสรีอาเซียน - ออสเตรเลีย - นิวซีแลนด์ การเชื่อมโยงในอาเซียนด้านโครงสร้างพื้นฐาน และความร่วมมือ ด้านความมั่นคงทางอาหาร และการจัดการภัยพิบัติ

ประเด็นที่ออสเตรเลียให้ความสำคัญ ได้แก่ สนับสนุนการสร้างประชาคมอาเซียน และการเชื่อมโยงในอาเซียน แสดงความสนใจเข้าร่วม FTA++ ภายใต้ Regional Comprehensive Economic Partnership (RCEP) เสนอให้จัดการประชุม Commemorative Summit ฉลอง 40 ปี ความสัมพันธ์อาเซียน-ออสเตรเลีย ในปี 2557 สนับสนุน ASEAN Centrality ในโครงสร้างความสัมพันธ์ในภูมิภาค และสนับสนุนการยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจทั้งหมดต่อเมียนมาร์

ประเด็นที่ไทยผลักดัน ได้แก่

  1. เสนอให้เร่งพิจารณาจัดทำ ASEAN-Australia Comprehensive Partnership Plan of Action ฉบับที่ 2 (2013-2018)
  2. สนับสนุนบทบาท ของออสเตรเลียด้านความเชื่อมโยงในภูมิภาค โดขเฉพาะต่อการดำเนินโครงการเร่งรัด 15 โครงการ ภายใต้แผนแม่บทว่าด้วยความเชื่อมโยงระหว่างกันในอาเซียน
  3. สนับสนุนบทบาท ของออสเตรเลียในด้านความร่วมมือด้านการจัดการภัยพิบัติ (Disaster Management) ในภูมิภาค โดยให้มีความร่วมมือระหว่างโครงการภายใต้ความตกลงอาเซียนว่าด้วยการจัดการภัยพิบัติ และการตอบโต้สถานการณ์ฉุกเฉิน (AADMER) และข้อเสนอ EAS Work Plan on Disaster Management
  4. ผลักดันให้ภาคเอกชนใช้ประโยชน์จาก AANZFTA มากขึ้น รวมทั้งเสนอให้มีความร่วมมือระหว่างอาเซียน - ออสเตรเลียในการพัฒนามาตรฐานสินค้าของอาเซียน