ความเชื่อมโยงระหว่างกันในอาเซียน

Association of Southeast Asian Nations

การเชื่อมโยงระหว่างกันในอาเซียน (ASEAN Connectivity)

1. ภูมิหลัง

1.1 ที่ประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 15 เมื่อเดือนตุลาคม 2552 ที่ชะอำ-หัวหิน เห็นชอบกับข้อเสนอของไทยเกี่ยวกับแนวคิดเรื่องการเสริมสร้างความเชื่อมโยงระหว่างกันในอาเซียน (“enhancing” ASEAN Connectivity) เพื่อให้ประชาคมอาเซียนเป็นประชาคมที่มีความเชื่อมโยงกันอย่างเป็นรูปธรรมชัดเจน โดยที่ประชุมดังกล่าว ได้ออกแถลงการณ์ว่าด้วยความเชื่อมโยงระหว่างกันในอาเซียน รวมทั้งได้จัดตั้งคณะทำงานระดับสูงว่าด้วย ความเชื่อมโยงระหว่างกันในอาเซียน (High Level Task Force on ASEAN Connectivity – HLTF-AC) เพื่อจัดทำแผนแม่บทว่าด้วยความเชื่อมโยงระหว่างกันในอาเซียน (Master Plan on ASEAN Connectivity – MPAC) ให้แล้วเสร็จ เพื่อนำเสนอต่อที่ประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 17 ในปี 2553 โดยในส่วนของไทย คณะรัฐมนตรี ได้มีมติเห็นชอบแต่งตั้งนายประดาป พิบูลสงคราม อดีตเอกอัครราชทูต ณ กรุงโรม และอดีตรองปลัดกระทรวง การต่างประเทศเป็นผู้แทนไทยใน HLTF-AC

1.2 ที่ประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 17 เมื่อเดือนตุลาคม 2553 ที่กรุงฮานอย เวียดนาม ได้ให้การรับรอง MPAC เพื่อเป็นกรอบความร่วมมือในการเสริมสร้างความเชื่อมโยงระหว่างกัน โดยเน้นการขยายความเชื่อมโยงภายในอาเซียนเป็นลำดับต้น ซึ่งจะเป็นพื้นฐานการเชื่อมโยงไปสู่นอกอาเซียนในลำดับต่อไปในอนาคต ทั้งนี้ MPAC แบ่งความเชื่อมโยงออกเป็น 3 ด้านหลัก ได้แก่ ด้านโครงสร้างพื้นฐาน ด้านกฎระเบียบ และด้านประชาชน

1.3 อาเซียนได้จัดตั้งคณะกรรมการประสานงานอาเซียนว่าด้วยความเชื่อมโยงระหว่างกันในภูมิภาค (ASEAN Connectivity Coordinating Committee – ACCC) เพื่อทำหน้าที่ติดตาม กำกับดูแล ผลักดัน และประเมินความคืบหน้า รวมทั้งระดมทุนในการดำเนินการตาม MPAC โดยประสานงานกับผู้ประสานงานของ แต่ละประเทศสมาชิกอาเซียน (national coordinators) องค์กรเฉพาะสาขาของอาเซียน (sectoral bodies) คู่เจรจาของอาเซียน และองค์การระหว่างประเทศอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง คณะกรรมการ ACCC ประกอบด้วยผู้แทนจากประเทศสมาชิกอาเซียน 10 ประเทศ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้แทนถาวรประจำอาเซียน (Permanent Representative) ยกเว้นบรูไนฯ เวียดนาม และไทย โดยในส่วนของประเทศไทย รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศมอบหมายให้ ออท. ประดาปฯ ทำหน้าที่ผู้แทนไทยใน ACCC ทั้งนี้ ACCC มีการประชุมร่วมกันปีละ 3-4 ครั้ง ตั้งแต่ปี 2554 ล่าสุด มีการประชุมครั้งที่ 1/2014 เมื่อวันที่ 20-21 มีนาคม 2557 ณ สำนักเลขาธิการอาเซียน กรุงจาการ์ตา อินโดนีเซีย

1.4 ในปัจจุบัน ACCC มีกลไกหารือกับคู่เจรจาของอาเซียน ได้แก่ ญี่ปุ่น จีน สาธารณรัฐเกาหลี และอินเดีย และล่าสุด สหภาพยุโรปจะจัดตั้งหน่วยงานเพื่อประชุมร่วมกับ ACCC เป็นครั้งแรกในปี 2557 นอกจากนี้ ที่ประชุมสุดยอดเอเชียตะวันออก (East Asia Summit –EAS) ครั้งที่ 6 เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2554 ที่บาหลี อินโดนีเซีย ได้ให้การรับรอง Declaration of the 6th East Asia Summit on ASEAN Connectivity และที่ประชุมสุดยอดอาเซียนบวกสาม สมัยพิเศษ เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2555 ที่กรุงพนมเปญ กัมพูชา ได้ให้การรับรอง Leaders’ Statement on ASEAN Plus Three Partnership on Connectivity ทั้งนี้ ประเทศผู้เข้าร่วม EAS ที่มิใช่ประเทศสมาชิกอาเซียน 8 ประเทศได้มีการประชุมอย่างไม่เป็นทางการ (informal meeting) กับ ACCC เป็นครั้งแรกเมื่อเดือนพฤศจิกายน 2556 ที่บาหลี อินโดนีเซีย และที่ประชุมเห็นพ้องให้มีการหารืออย่างไม่เป็นทางการเช่นนี้ ในโอกาสที่เหมาะสมต่อไป โดยอาจจัดการประชุมครั้งต่อไปในช่วงเดียวกันกับ ASEAN Connectivity Symposium ครั้งที่ 5 ในเดือนกันยายน 2557 ที่กรุงเนปิดอว์

2. บทบาทของไทย

2.1 ประเทศไทยมีบทบาทนำในการเสนอแนวความคิดเรื่อง ASEAN Connectivity ตั้งแต่เริ่มต้นและต่อมารัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศได้เสนอ concept paper ว่าด้วยการเชื่อมโยงระหว่างกันในอาเซียนต่อที่ประชุม ASEAN Foreign Ministerial Retreat เมื่อเดือนมกราคม 2553 ที่เมืองดานัง เวียดนาม ซึ่งได้รับการตอบรับจากประเทศสมาชิกอาเซียนอื่น ๆ และเป็นจุดกำเนิดของ การจัดทำร่างแผนแม่บทฯ ในเวลาต่อมา

2.2 ไทยผลักดันให้มีการเร่งรัดการดำเนินการเชื่อมโยงภายใต้แผนแม่บทฯ โดยได้ริเริ่มจัดโครงการสำรวจเส้นทางสำหรับรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียน 2 ครั้ง เพื่อสำรวจศักยภาพทางเศรษฐกิจ การค้าและ การลงทุน คือ ครั้งที่ 1 การสำรวจเส้นทางหมายเลข 9 (มุกดาหาร – สะหวันนะเขต – ดานัง) เมื่อเดือนมกราคม 2553 และครั้งที่ 2 การสำรวจเส้นทาง R3A (เชียงของ – ห้วยทราย – จิ่งหง) เมื่อเดือนมกราคม 2554 ซึ่งจากการสำรวจเส้นทางทั้ง 2 ครั้ง พบว่าเส้นทางทั้ง 2 มีศักยภาพทางเศรษฐกิจสูงสามารถใช้เป็นเส้นทางขนส่งสินค้าเกษตรและสินค้าอุปโภคบริโภค และการท่องเที่ยว อย่างไรก็ดี ยังคงมีปัญหาเรื่อง การจัดการข้ามพรมแดนที่จะต้องเร่งแก้ไข

2.3 ไทยได้เป็นเจ้าภาพจัดการประชุมที่สำคัญ ได้แก่ (1) ASEAN Workshop on Cross-Border Management: A Key to Efficient ASEAN Connectivity และการประชุม “ASEAN Plus Three Partnership on Connectivity” เมื่อเดือนมิถุนายน 2555 ที่กรุงเทพฯ (2) การประชุมเชิงปฏิบัติการ “Enhancing Connectivity through Multi-layered Regional Frameworks: The Role of Dialogue Partners” และเป็นเจ้าภาพร่วมกับนิวซีแลนด์จัดการประชุม EAS Regulatory Roundtable เมื่อเดือนกรกฎาคม 2556 ที่กรุงเทพ ฯ (3) การประชุม Symposium: Towards Realization of the ASEAN Connectivity Plus: Moving Forward with ASEAN-India Connectivity โดยการสนับสนุนของ Japan-ASEAN Integration Fund (JAIF) เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2556 ที่กรุงเทพฯ