รายงานของไทยเกี่ยวกับมุมมองความมั่นคงในภูมิภาคประจำปี ๒๕๕๕

ASEAN REGIONAL FORUM ANNUAL SECURITY OUTLOOK 2012

ที่มาของ ASEAN Regional Forum Annual Security Outlook

เอกสาร ASEAN Regional Forum Annual Security Outlook หรือ ARF ASO คืออะไรและจะมีส่วนช่วยสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจในเวทีARF และภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก ได้อย่างไร?

เอกสาร ARF ASO เป็นส่วนหนึ่งของความพยายามของประเทศที่เข้าร่วม ในเวทีARF ที่จะสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจในซึ่งกันและกัน โดยมีมาตรการ สร้างความไว้เนื้อเชื่อใจหรือ Confidence Building Measures (CBMs) ของเวที ARF เป็นกลไกหลักในภูมิภาคที่อาเซียนได้พัฒนาขึ้นมาเพื่อส่งเสริมให้มีการหารือ ด้านการเมืองและความมั่นคงระหว่างประเทศในเอเชียแปซิฟิก โดยการสร้าง ความไว้เนื้อเชื่อใจเป็นก้าวแรกสำคัญที่จะส่งเสริมสันติภาพและความมั่นคงในภูมิภาค

เมื่อ ARF ได้ตกลงที่จะจัดทำ ASO เมื่อ ๑๐ กว่าปีที่ผ่านมา ARF ได้ขอให้ ประเทศต่างๆ ที่เข้าร่วมในเวทีนี้ พิจารณาเสนอรายงานโดยสมัครใจให้ ARF ทราบ เพื่อเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับนโยบายและมาตรการเกี่ยวกับความมั่นคงในภูมิภาค ในขณะนั้น ประเทศที่สนใจเสนอรายงานสามารถเสนอข้อมูลในเรื่องใดหรือรูปแบบ ใดก็ได้ในลักษณะที่สร้างสรรค ์โดย ARF ตั้งความหวังว่าการเสนอข้อมูลระหว่าง ประเทศในภูมิภาคจะช่วยสร้างความโปร่งใสมากยิ่งขึ้นในเรื่องนโยบายความมั่นคง ของประเทศต่างๆ

การเสนอรายงานหรือข้อมูลด้านความมั่นคงเพื่อส่งเสริมความไว้เนื้อเชื่อใจ ระหว่างกันไม่ใช่เรื่องใหม่ในเวทีระหว่างประเทศ ในกรอบสหประชาชาติ ได้มีการส่งเสริมให้ประเทศสมาชิกเสนอข้อมูลเกี่ยวกับการซี้ออาวุธรูปแบบปกติ ในบางประเภทและข้อมูลเรื่องงบประมาณด้านการทหาร นอกจากนี้ ในการประชุม ARF ครั้งแรกในปีพ.ศ. ๒๕๓๗ ซึ่งประเทศไทยเป็นเจ้าภาพและประธาน ี่ประชุมได้หารือเรื่องการแลกเปลี่ยนข้อมูลทางการทหารที่สามารถเปิดเผยได้ ซึ่งเป็นข้อเสนอของออสเตรเลีย

ในช่วง ๑๐ กว่าปีที่ได้มีการจัดทำ ARF ASO หลายประเทศรวมถึงไทย ได้เสนอรายงานต่อประธาน ARF ซึ่งมีหน้าที่รวบรวมรายงานของแต่ละประเทศ เข้าเป็นรูปเล่ม โดยไม่มีการประมวลปรับแก้ไขรูปแบบให้สอดคล้องกัน นอกจากนี้ แต่ละประเทศใช้วิธีการในการจัดทำรายงานของตนต่างกัน และมีหลายประเทศ ไม่ส่งรายงานประจำปี แต่ประเทศไทยเป็น ๑ ใน ๗ ประเทศที่ได้เสนอรายงานต่อ ประธาน ARF ทุกปีนับตั้งแต่ประเทศต่างๆ ได้เสนอรายงานเป็นครั้งแรกในปีพ.ศ. ๒๕๔๔

ในส่วนของไทยนั้น กรมอาเซียน กระทรวงการต่างประเทศ เป็นหน่วยงาน ยกร่างรายงานโดยประสานข้อมูลอย่างใกล้ชิดกับทุกหน่วยราชการที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่า จะเป็นกระทรวงกลาโหม กระทรวงมหาดไทย สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ สำนักข่าวกรองแห่งชาติ ฯลฯ เพื่อให้รายงานสะท้อนถึง นโยบายและมุมมองของไทยในเรื่องความมั่นคงในภูมิภาค และสอดคล้องกับนโยบาย การต่างประเทศของไทย อีกทั้งเป็นตัวเชื่อมระหว่างนโยบายความมั่นคงในประเทศ และนโยบายความมั่นคงในระดับพหุภาคี

อย่างไรก็ตาม รายงาน ARF ASO มีปัญหาสำคัญ ๒ ประการ ประการแรก คือทุกประเทศ ARF ไม่ได้เสนอรายงานของตนต่อประธาน ARF และในอาเซียนเอง มีบางประเทศสมาชิกซึ่งไม่เคยเสนอรายงานเช่นกัน เนื่องจากการเสนอรายงาน ARF ASO ไม่ใช่มาตรการบังคับของ ARF หากแต่เป็นมาตรการสมัครใจเท่านั้น ประการที่สอง คือ แต่ละประเทศเสนอข้อมูลและรายงานที่ไม่เหมือนกัน อีกทั้ง มีบางประเทศพยายามใช้โอกาสของการเสนอรายงาน ARF ASO เพื่อโจมตีนโยบาย ความมั่นคงของประเทศอื่น จึงยังคงเป็นเรื่องยากที่จะให้มีการเปรียบเทียบข้อมูล ระหว่างประเทศต่างๆ หรือพยายามวิเคราะห์แนวโน้มของเรื่องความมั่นคงต่างๆ ในระดับภูมิภาคหรือ regional trends

ดังนั้น ในช่วงที่ไทยเป็นประธาน ARF เมื่อปีพ.ศ. ๒๕๕๒ ไทยได้ผลักดันให้ มีการปรับปรุง ARF ให้เป็นเวทีที่มีประสิทธิภาพและมี value added มากยิ่งขึ้น ในเรื่องความมั่นคงในภูมิภาค ซึ่งนำไปสู่การรับรอง ARF Vision Statement ที่กำหนดให้ARF เป็นกลไกเชิงรุกมากยิ่งขึ้นในภูมิภาค ผลลัพธ์สำคัญอันหนึ่ง ของพัฒนาการนี้คือการที่ARF พร้อมที่จะสนับสนุนข้อเสนอของกลุ่มนักวิชาการ ของภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก เช่น CSCAP (Council for Security Cooperation in Asia-Pacific) ให้มีการจัดทำ ARF ASO ที่มีมาตรฐาน (standardized) มากยิ่งขึ้น เพื่อจะได้สามารถเปรียบเทียบข้อมูลระหว่างประเทศได้ประเทศไทยได้สนับสนุน ความพยายามดังกล่าว เนื่องจากการจัดทำ ARF ASO ที่มีรูปแบบที่เป็นมาตรฐาน เดียวกัน จะเอื้ออำนวยต่อการสร้างความโปร่งใสของข้อมูลด้านความมั่นคงมากยิ่งขึ้น และส่งเสริมความไว้เนื้อเชื่อใจในภูมิภาคได้ดียิ่งขึ้น

ประเทศไทยได้พยายามเสนอแนวความคิดในเรื่องการจัดทำรายงานข้อมูล ความมั่นคงและมาตรการ CBMs ต่างๆ ขององค์การภูมิภาคอื่นๆ เช่น Organization for Security Cooperation in Europe (OSCE) (ซึ่งไทยเป็นประเทศอาเซียน ประเทศเดียวที่มีสถานะเป็น Partner in Cooperation ของ OSCE) และ Shanghai Cooperation Organization (SCO) เป็นต้น เพื่อช่วยผลักดันให้ARF พิจารณาแนวทางการจัดทำ ARF ASO ให้ดีขึ้น ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการปฏิบัติตาม ARF Vision Statement ที่เสนอโดยไทย

ในที่สุด ARF ได้ตกลงที่จะจัดทำ ARF ASO ที่เป็นมาตรฐานเดียวกัน ในปี พ.ศ. ๒๕๕๓ โดยให้แต่ละประเทศเสนอรายงานข้อมูลภายใต้หัวข้อเหมือนกัน เช่น มุมมองของแต่ละประเทศต่อแนวโน้มความมั่นคงในภูมิภาค ข้อมูลและ นโยบายด้านการทหาร และสิ่งที่ARF สามารถดำเนินการได้สำหรับภูมิภาค เป็นต้น

นอกจากนี้ในกรอบอาเซียน ประเทศสมาชิกอยู่ระหว่างการหารือกัน เพื่อจัดทำ ASO ของกลุ่มอาเซียนเป็นการเฉพาะเพื่อจะได้เป็นส่วนหนึ่งของ ARF ASO ในอนาคต กล่าวคือ นอกเหนือจากการจัดทำรายงานข้อมูลของแต่ละประเทศ สมาชิกอาเซียนแล้ว กลุ่มอาเซียนซึ่งอยู่ภายใต้กฎบัตรอาเซียนและจะเป็นประชาคม การเมืองและความมั่นคงอาเซียนในปี พ.ศ. ๒๕๕๘ จะมีรายงานข้อมูลของกลุ่มด้วย ซึ่งจะสะท้อนความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของอาเซียนและบทบาทการเป็นผู้ขับเคลื่อน ARF ได้มากยิ่งขึ้น

ดูรายละเอียดทั้งหมด